Lesja historielag - årsmelding 2016  

Medlemmer
I 2016 hadde Lesja Historielag 182 medlemmar, av desse ein æresmedlem.

Årsmøtet 2016
Årsmøtet vart halde på biblioteket, Lesja skule tysdag 16. mars med 29 frammøtte. Oddvar Romundset ynskte velkomen og Jan Stavheim opna møtet med diktlesing. Innkalling og sakliste vart godkjent, Oddvar Romundset vart vald til møteleiar og Aagot Sørumgård Botheim til møtesekretær. Årsmelding, rekneskap og revisjonsrapport for 2014 vart referert og  godkjent. 
Eit forslag om vedtektsendringar vart trekt med henvisning til § 10 i vedtektene. Årskontigenten for 2016 vart uendra; kr. 100 for enkeltmedlemmer og kr. 150 for familiemedlemskap. 

Val
Hans Enstad leia valet. Marit Kolstad, Aagot Sørumgård Bottheim og Magnhild Lia vart attvald for 2 år. Oddvar Romundset, Tor Einbu, KM Bjørneby og Einar Morken var ikkje på val. Oddvar Romundset vart attvald til leiar for 1 år.
Vara til styret i 1 år: Rolf Sørumgård, Jorunn Krokrud og Kjell Erik Meiningen. Valnemnd: Lars Håvard Tordhol, Sigurd K. Bø og Ola Slettum.
Revisorar: Arne Mohn og Arnhild Selsjord. Vara: Thorbjørg Utgård og Sigrunn Romslo.
Styremedlemmer i Lesja Bygdemuseum er Oddvar Romundset  og Einar Morken med Magnhild Lia og Aagot S. Botheim som varamedlemmer.
Skriftnemd for årboka er: Tor Einbu, leiar/redaktør, Odd Reidar Hole, Hans Enstad, Rolf Sørumgård og Oddvar Romundset. 
Sigmund Kolstad er engasjert som kasserar og tiltrer styret. 

Etter årsmøtet var det servering ved 9. klasse ved Lesja skule og loddsalg. 
Oddvar Romundset orienterte om planlagte aktivitetar i 2016 og Per Jordhøy held til slutt eit interessant foredrag om fiske i fjellet i Lesja.

Møte og representasjon
Sidan førre årsmøtet har det vore 7 ordinære styremøte. Rolf Sørumgård og Oddvar Romundset møtte på årsmøtet i Gudbrandsdal Historielag på Ringebu prestegard laurdag 23. april. Laget var representert på årsmøtet i «Markens Grøde» og på kommunale info.møte om reguleringsplan for Lorkvern-området og om turstigar. Tor Einbu, Rolf Sørumgård, Odd Reidar Hole, KM Bjørneby og Oddvar Romundset deltok på det årlege Gudbrandsdals-seminaret på Maihaugen den 25. januar.

LORKVERNA 

Besøk og omvisning.
Dette året har 3020 skrive seg inn i gjesteboka på Lorkverna, det er om lag som i fjor. I gjesteboka i gapahuken ved Lorfossen talde vi 1062 namn. På lagt nær alle besøkande skriv i bøkene, så dei reelle besøkstala er nok langt høgare. Også i år har vi organisert omvisning og demonstrasjon av anlegget kvar veke frå fredag til søndag heile skuleferien. I år hadde vi møllarkurs 20. og 27. juni, og fekk med oss tre nye møllarar i tillegg til dei som har vore med før. Vi er no så godt bemanna at vi prøver å ha to «møllarar» på vakt kvar helg frå fredag til søndag i heile skuleferien. Vi har teke imot større og mindre grupper til særskilt omvisning og Chamoristallen har hatt rideleir med overnatting på Lorkverna 4-5 gonger i løpet av sommaren.
Folket slutta ikkje å besøke Lorkverna da sommarsesongen var over. I godveret i haust har det vore mange besøkande nesten kvar dag og særleg i helgene. 
Flaumskader
Flaumen i juli 2015 førte til skade på Lorkvern-brua, spesielt på fundamentet på nordsida. Brua var forsikra, og i god tid før vårvatnet kom i år, tok Jora Bygg og Laft ansvar for å utbetre skaden. I 2016 var vårflaumen moderat, men elva kom likevel innpå nord for Lorsaga og tok med seg veg-grusen. Dette har skjedd kvart år dei siste tre åra og i april i år sende vi derfor ein søknad til kommunen om å få bygge ein voll for å hindre dette overløpet. Søknaden måtte innom NVE og Oppland fylkeskommune, så først i februar i år fekk vi svar. Svaret var imidlertid positivt, og arbeidet bør gjerast før vårflaumen 2017 for å unngå at vegen blir ytterlegare øydelagt.
Reguleringsplan
Restaureringsarbeidet ved Lorkverna har skjedd gradvis over tid sidan år 2000. Arbeidet er gjort i samråd med Statskog, men utan formell behandling i kommunen. Styret meinte at tida er inne for å få formalitetane i orden ved at det blir utarbeidd reguleringsplan for Lorkverna. Vi sende søknad til kommunen og fekk positivt svar om at kommunen ville koste utarbeidinga av reguleringsplanen. Den 20. september var det eit informasjonsmøte om saka, og det vart da opplyst at reguleringsplanen truleg vil vera klar sommaren 2017. Planprogrammet ligg no ute til høyring med uttalefrist 31. mars.
Turstigen
Den 18. juni var det offisiell opning av turstigen ved Lorkverna. Stigen var stort sett ferdig i fjor, men ved kolmila i starten av stigen vart det bygd ei kolbrennarkoie på tuftene av ei koie frå jernverkstida. Den var bygd på dugnad like etter at snøen forsvann. 
Odd Reidar klipte sløyfebandet som var spent over stigen ved startpunktet, og stigen vart erklært for opna. Godt og vel 30 personar gjekk i flokk og fylgje rundt heile stigen. Undervegs skiftast Rolf Sørumgård og Oddvar Romundset på å kommentere dei ti postane. 
Ved Lorkverna var det ein lengre pause. Rolf orienterte om arbeidet med stigen. Jan Stavheim las eit dikt han hadde skrive spesielt for turstigopninga og fleire andre dikt. Det var helsingar frå kommunen og Statskog, og Bygdekvinnelaget serverte vassgraut med skjør, kaffe, saft og kringle til dei vel 50 frammøtte. Etter serveringa heldt vandringa fram, og ved gapahuken las Jan diktet «Iskvenne ved Lorfossen» som Audun Høgbrenna har skrive for mange år sidan. 
I arbeidet med turstigen har vi mange å takke; først og fremst Odd Reidar som tok initiativet og som har lagt ned eit stort arbeid både på stigen og med tavlene. I arbeidet med stigen har han hatt god hjelp av m.a. Otto Kornkveen, Kjell Løftingsbakken, Sigurd K. Bø, Gunnar og Birger Storhaug. I arbeidet med tekster og illustrasjonar til tavlene har han hatt med seg Rolf Sørumgård, Martin Vorkinn, og Oddvar Romundset. Inger Myhre har teikna for oss og David Hoey har omsett tekstane til engelsk. Vi har fått økonomisk støtte frå Sparebankstiftelsen, Styret for Lordalen Statsallmenning, Lesja Fjellstyre, SMIL-midlar frå kommunen, og støtte frå fylket gjennom «Turskiltprosjektet». 

Tørrstugu
Arbeidet med restaureringa av tørrstugu har halde fram i sommar. Taket er gjort i stand med torvhald og vindskier m.v., men tekkjinga står enda att. Den store klebersteinsomnen vart restaurert på kunstferdig vis og pipa vart mura opp att av stein frå den gamle pipa – eit gigantisk puslespel som i hovudsak vart utført av Rolf Sørumgård og Mari Sæland på grunnlag av god fotografering før og under rivinga. Viktig var det nok også at steinane til omnen og pipa var transportert på nummererte pallar. I tillegg til torvtaket står det att å fullføre murane under huset. Vi har også planer om å legge steinheller på golvet. 
Kolbrenning og blestring
Også i år starta smedelevane ved Hjerleid skuleåret sitt på Lorkverna. I tillegg til kolbrenning og blestring, gjer dei mykje nyttig dugnadsarbeid for oss. Mellom anna var det dei som fekk gjort ferdig essa i smia og utstyrt ho med røykhatt. Under «Markens Grøde» foregjekk det også kolbrenning og blestring i tillegg til dei andre aktivitetane. 
ARRANGEMENT
Kulturkveld i Jønsonbrenna
Årets kulturkveld dreide seg om gamle omnar, og vi fekk besøk av ein ekspert på området, Peter Øijord frå fortidsminneforeninga. Han heldt eit interessant foredrag om temaet, men på grunn av tekniske problem fekk vi ikkje sjå dei mange flotte omnane han hadde tenkt å vise oss. Men det vart ein interessant og hyggeleg kveld i godt lag, det vart kaffe, kaker, loddsalg og god stemning. 
Tur til Romsdalsmuseet
I samarbeid med Venneforeninga ved Bygdatunet arrangerte vi 11. juni ein dagtur til Romsdalsmuseet i Molde. Det var stor oppslutning om turen, og vi fekk ein interessant dag ved museet som nettopp var opna etter ei ombygging og moderniserinng av anlegget. Etter omvisninga hadde vi ein hyggeleg middag, og veret var på vår side, så betre kunne det ikkje bli.
Jonsok på Maihaugen.
23. juni i år var det Lesja sin tur å stå for underhaldninga under jonsokfeiringa på Maihaugen. Saman med andre lag vart Historielaget utfordra til å delta med ulike innslag. Eit hovudinnslag frå oss foregjekk på kvernhuset på Maihaugen. Der var Odd Reidar møllar, Mari kokte vassgraut og delte ut smaksprøver og Mette heldt foredrag om graut-tradsjonen i norsk kosthald.
På eit område ved porten, viste Hans Enstad fram falskseddel-pressa frå Lesjaskog og heldt foredrag om lesjingane som laga falske pengesedlar på 1800-talet. I same området hadde Oddvar Romundset stilt ut 16 gamle bruksgjenstandar, og organiserte konkurransen «Ka e ditta?» etter mønster frå martnasdagen på bygdatunet. 

Markvandring
Den 3. juli arrangerte historielaget markvandring langs vassveita som fører vatn frå baksida av Horrongen og fram i bygda. Denne veita er anlagt ein gong for lenge sidan for å skaffe vatningsvatn til gardane sentralt i Kyrkjebygda. Om lag 10 personar var med på turen og Jorunn og Arve Einbu var med som kjentmenn. Alle let vi oss imponere over den store innsatsen som her var nedlagt for å skaffe vatningsvatn til bygda. Vi viser elles til artiklar i årboka.

Markens Grøde 21.-24. juli
Også i år hadde vi tradisjonelt opplegg på Lorkverna under Markens Grøde med omvisning og demonstrasjon av kverna og stampa, kolbrenning og blestring. I tillegg hadde vi konkurransen «Ka e ditta» under martnasdagen på bygdatunet 23. juli. Aktivitetene på Lorkverna har dårleg oppslutning, truleg på grunn av at det foregår så mykje anna samstundes under Markens Grøde. I år vil vi derfor satse på ein eigen Lorkvern-dag når det ikkje foregår noko andre stader.

Olsokfesten på bygdatunet 29. juli
I år vart pilgrimsleia gjennom Lesja opna med ei olsokvandring frå Lorkverna til kyrkja og olsokfeiringa på bygdatunet. Trass i at veret ikkje spela på lag utover kvelden, greide ein dyktig komite å gjennomføre ei olsokfeiring i tradisjonell stil med song og musikk og ein festleg tale ved søstrene Sigrid og Guri Sørumgård Botheim og ein nydeleg rømmegrautmeny. Takk til komiteen for vel utført oppdrag!

75-årsmarkering av Gautsjøulykka
Den 25. september 2016 -  på dagen 75 år etter den tragiske båtulykka på Gautsjøen da 11 unge menn drukna – arrangerte historielaget ei minnemarkering ved minnesteinen som vart reist i 1998. Rolf Sørumgård fortalde om ulykka og Ola Ulfsby Bottheim sa minneord og la ned krans ved støtta. Begge mista dei kvar sin farbror i ulykka. Vikarprest Paul Skuland fortalde om kyrkja si rolle i samband med ulykka, han las opp namna på dei omkomne og lyste fred over minnet deira. Jan Stavheim framførte fleire dikt, m.a. det han skreiv til avdukinga av minnesteinen og Jenny Imenes Nyløkken framførte to vakre salmer og leia til slutt allsongen. Minnemarkeringa vart ei gripande stund for alle oss som var med, og etter markeringa møttest vi på Sørhella til kaffe og rømmevaflar hjå Anne Marie Sønstebø.

Kulturkveld med Tor Erik Jenstad
I samarbeid med Lesja Dialekt- og mållag arrangerte vi kulturkveld med språkmannen, humoristen og spelemannen,  Tor Erik Jenstad 29. september. Over 80 personar møtte fram og det vart ein storarta kveld. Jenstad heldt foredrag, svara på spørsmål. Innimellom spela han ein leik på trekkspelet, og i pausa var det kaffeservering. Eg er sikker på at mange gjekk heim med den tanken at språk både er interessant og morosamt. Og ikkje minst vart det klart for oss alle at dialekta vår er ein stor kulturverdi som det er vel verdt å ta vare på.

Kveldseto
Etter forslag frå Rolf Sørumgård og inspirert av kveldseto i Vågå historielag, planla vi i haust kveldseto andre torsdagen i månaden f.o.m. september. Av ulike grunnar vart det berre to kveldseto i haust, men vi held fram på nyåret og satsar på eitt i månaden. Den 25. september var temaet diktboka som Guri Sørumgård Botheim har gjeve ut. Guri fortalde om boka og svarte på spørsmål. 
Den 17. november var fjellet tema. Det var ingen spesiell innleiar, men praten gjekk livleg og  gode historier om opplevingar og hendingar i fjellet satt laust. Den 8. januar spann vi vidare på temaet dialekt, ord og uttrykk som var framme Jenstadkvelden. Eit interessant tema der mange hadde noko på hjarta. Kveldseto den 8. februar vart flytta til Tunstugu og var via tidlegare fjelloppsynsmann Olaf Heitkøtter. Dottera Gro Heitkøtte fortalde om far sin og viste fotografi og filmar Olaf Heitkøtter hadde laga.  

Kveldseto blir arrangert i samarbeid med bygdemuseet som held hus for oss, og med venneforeninga som syter for kaffe og nogo attåt!

Dugnadsfest i Jønsonbrenna
Styret ville også i år gjerne gjera litt stas på alle dei som friviljug bruker tid, kunnskap og arbeidskraft på dugnadsinnsats for historielaget. Laurdag kveld den 4. februar var det duka til dugnadsfest i steinfjoset i Jønsonbrenna. 25 dugnadsfolk meldte seg, og der vanka det takk og vellæte frå leiaren i Historielaget. Jon Inge Vesterås frå Toten underheldt med visesang og gode skrøner. KM Bjørneby fortalde om årets avling av bygg og lin. Kjersti Åvangen Flittie varta opp med nydeleg kjøtsuppe og brød frå steinomnen i Jønsonbrenna. Kaffien vart kokt på peisen med god kaffemat attåt. Det var allsong og etter kvart vart det servert gode historier og dryge skrøner av dei frammøtte, så det vart ein storarta kveld for oss alle.

Årboka 2016
I følgje redaktøren er det ingen raud tråd i Årboka i år, men boka er populær og inneheld ei passeleg blanding av stoff om materielle og åndelege kulturtradisjonar. Vi fekk ikkje kommunen med på bokprosjektet «Allmenn bygdahistorie for Lesja», men årbøkene våre, som no er blitt 33 i talet, er alle fulle av allmenn bygdahistorie. Stor takk til redaktøren Tor Einbu, skriftnemnda og alle artikkelforfattarane for at vi kvart år kan presentere ei årbok vi med rette kan vera stolte av. Takk også til Snøhetta Forlag og Ole Martin Sørumgård for god hjelp.

Kakejernboka
I vår var endeleg manuskriptet til boka om kakejern klart for trykking. Til å ta seg av dette valde styret ei boknemnd der Oddvar Romundset og Marit Kolstad var med i tillegg til Odd Reidar Hole som registrerte kakejerna, og forfattaren av boka, Bjørg Nordset . Vi bekymra oss ei tid for økonomien i prosjektet, men sjølv om kommunen trekte tilsagnet om økonomisk støtte, var det ingen grunn til hugsott. Tilsagnet om 30 000 frå kulturrådet stod ved lag, likeeins avtalen med Gudbrandsdalsmusea om 20.000 for registreringsmateriellet og 10 000 i støtte. I tillegg søkte vi lokale krefter om bidrag, og møtte velvilje over alt. Bygdekvinnelaga, husflidslaget, eigarstiftinga til bygdamuseet, bondelaget, stiftinga G-kultur, Gudbrandsdal historielag og Lonbakken mek. Verksted trødde til med støtte så vi kunne trykke boka. Ho vart lansert under «Jul på tunet» på bygdatunet laurdag 26. november. Boka er møtt med stor interesse og vi har hatt fleire avisoppslag. Så langt vi har oversikt, går salget svært bra. Historielaget må rette ein stor takk til forfattaren Bjørg Nordset for ei flott bok. Vi kan alle vera stolte av at historielaget her har vore med på å ta vare på ein viktig kulturtradisjon som tidlegare har vore lite påakta. 

Bok om rosemaling
Som kjent arbeider Odd Reidar med bok om rosemaling i Lesja og Dovre i samarbeid med tidlegare konservator Tord Buggeland og konservator Kåre Hosar ved Maihaugen. Det står enno att ein god del arbeid før boka er klar for utgjeving.

Lesja Historielag på nettet – www.lesjahistorielag.no
Nettsidene våre er stort sett ajour med kunngjeringar og rapportar frå aktivitetene i laget. Vi trur det er nyttig for å nå ut lokalt og for å nå folk andre stader som har interesse for det vi driv med. Vi skulle gjerne hatt ein kreativ og datainteressert person til å ta seg av nettsidene, men enda har ingen meldt seg.

Økonomi
Laget har framleis ein solid økonomi, men utgiftene er betydelege og tærer fort på eigenkapitalen. Vi har fått bra med tilskot til turstigen og til kakejernboka. Til investeringane i husa og drifta av på Lorkverna er det imidlertid ingen tilskot. På Lorkverna har vi inntekter av omvisning, utleige og mjølsalg, men det er vanskeleg å få nok inntekter til å dekkje utgiftene. Kanskje er vi ikkje flinke nok til å ta oss betalt og skaffe inntekter. Men vi veit at for mange er noko av sjarmen med Lorkverna  at det er så gjestfritt og lite komersielt der. Dette er vi redde for at kan bli øydelagt dersom det blir for mykje påtrengande pengemas.

Lesja, 8. mars – 2017

Oddvar Romundset